ციფრები ფონტის დიზაინში

 

ციფრები ფონტის ერთი შეხედვით მარტივი ნაწილია, თუმცა განსაკუთრებით საინტერესოა და ყურადღებას საჭიროებს ფონტის დიზაინერების მხრიდან. 

 

მომხმარებლებისთვის კი სასარგებლო იქნება ფონტის შესაძლებლობების ცოდნა და როგორ უნდა იპოვნონ და გამოიყენონ მათთვის საჭირო ციფრების სეტები ფონტებში. 

 

 

 

 

თავიდან, როცა ფონტის ფაილი მხოლოდ 256 სიმბოლოს დამატების საშუალებას იძლეოდა, ციფრები მხოლოდ ერთი კომპლექტს მოიცავდა, შესაბამისად, ციფრების მხოლოდ ერთი სეტის დამატება იყო შესაძლებელი. უმეტესად ემატებოდა ერთ ხაზზე განლაგებული არაბული ციფრები: 0123456789.

 

OpenType ტექნოლოგიის შექმნამ და UNICODE სისტემის განვითარებამ ფონტის შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად გააფართოვა. დღეს უკვე ფონტში ციფრების მრავალი სხვადასხვა კომპლექტის დამატება შეგვიძლია. 

 

ᲐᲠᲐᲑᲣᲚᲘ ᲪᲘᲤᲠᲔᲑᲘ

 

 

დღეისთვის ყველაზე ხშირად გამოიყენება ციფრების არაბული სისტემა. სახელის მიუხედავად, ამ სტილის ციფრები ინდოეთში გაჩნდა, არაბებმა კი ხელი შეუწყვეს გავრცელებას, ამიტომ დღეს არაბულად ვიცნობთ. 

 

 

 

 

დღეს ყველაზე ხშირად გამოიყენება ერთ სიმაღლეზე განლაგებული არაბული ციფრები (Lining Figures). ეს ციფრები განლაგებულია სტიქონის ხაზზე (baseline) და როგორც წესი, ემთხვევა მაღალი რეგისტრის ასოების (ქართულში - მთავრულის) სიმაღლეს. 

 

ᲫᲕᲔᲚᲘ ᲡᲢᲘᲚᲘᲡ ᲪᲘᲤᲠᲔᲑᲘ

 

 

Old Style Figures ასევე ცნობილია, როგორც დაბალი რეგისტრის (lowercase), მინუსკულური ან ტექსტური ციფრები. ტექსტში ციფრები სხვადასხვა სიმაღლეზე იყო განლაგებული, სანამ ევროპაში მე-18 საუკუნიდან სტამბებში ერთი სიმაღლის ციფრების კეთებას დაიწყებდნენ. 

 

 

 

 

ეს ციფრები სხვადასხვა ზომისა და სიმაღლისაა, ისევე, როგორც დაბალი რეგისტრის ასოები (ქართულში - მხედრული), ამიტომ საკმაოდ ბუნებრივად გამოიყურება ტექსტებში. განსაკუთრებით ჰარმონიულად გამოიყურება კალიგრაფიულ და Serif სტილის ფონტებში. 

 

 

 

 

 

ძველი სტილის ციფრების სეტი ფონტში ემატება, როგორც OpenType ფუნქცია (.onum). ასევე, გრაფიკულ პროგრამებში ისინი Oldstyle Figures სახელით შედის და მათი გამოყენება შესაძლებელია Opentype სექციის ფუნქციონალის დახმარებით.

 

 

ᲞᲠᲝᲞᲝᲠᲪᲘᲣᲚᲘ ᲓᲐ ᲢᲐᲑᲣᲚᲣᲠᲘ ᲪᲘᲤᲠᲔᲑᲘ

 

 

OpenType-ის საშუალებით ფონტში შეიძლება დაემატოს პროპორციული და ტაბულური სახის როგორც მაღალი რეგისტრის, ასევე, ძველი სტილის, დაბალი რეგისტრის ციფრები. 

 

პროპორციული ციფრები (proportional figures) განსხვავებული სიგანისაა. ხოლო ტაბულური ციფრები (Tabular figures) ერთნაირ სივრცეს იკავებს ტექსტში. ასეთი სეტის დამატება განსაკუთრებით გამოსადეგია, თუ ფონტს ვიყენებთ ცხრილებისთვის, ჩეკებისთვის, კოდის დასაწერად პროგრამირებაში. ყველგან, სადაც დიდი რაოდენობის ციფრები იწერება და მარტივი უნდა იყოს მათი აღქმა. 

 

 

ამრიგად, ყველა სეტი ფონტში ემატება OpenType-ის სახით, გამოიყენება გრაფიკულ რედაქტორებში Opentype სექციის ფუნქციონალის დახმარებით. ეს სეტებია: 

Proportional Lining numerals — ერთ ხაზზე განლაგებული, სხვადასხვა სიგანის. 

Tabular Lining numerals — ერთ ხაზზე, ერთი სიგანის. 

Proportional Oldstyle numerals — სხვადასხვა ხაზზე განლაგებული, სხვადასხვა სიგანის. 

Tabular Oldstyle numerals — სხვადასხვა ხაზზე, ერთი სიგანის. 

 

 

 

 

ხშირად, ფონტებს აქვს ბევრი სხვადასხვა სტილი, მათ შორის, სისქის ვარიაცია thin-დან extra bold-მდე. ამ შემთხვევებში გასათვალისწინებელია, რომ ტაბულური ციფრები ერთ სივრცეს უნდა იკავებდეს ყველა წონაში და თავიდანვე საკმარისი სივრცე იყოს თხელ წონაში, რომ სისქის მომატებისას სიმბოლოები სივრცეში არ „გაიჭედოს”.

 

 

 

 

ᲠᲝᲛᲐᲣᲚᲘ ᲪᲘᲤᲠᲔᲑᲘ

 

 

რომაული ციფრები ტექსტებში აქტიურად გამოიყენება ისტორიულ კონტექსტში. 

რომაული ციფრების ჩასაწერად ხშირად ლათინურ ასოებს იყენებენ: I, V, X. თუმცა, თუ საჭიროა, რომ ფონტში რომაული ციფრები განსხვავდებოდეს ლათინური ასოებისგან, ამისთვის UNICODE-ში გამოყოფილია ცალკე ჯგუფი: Number Forms. 

 

მაგალითისთვის, ასეთი განსხვავებული რომაული ციფრები დამატებულია Google Sans-ში. 

 

 

 

ᲖᲔᲓᲐ ᲓᲐ ᲥᲕᲔᲓᲐ ᲘᲜᲓᲔᲥᲡᲔᲑᲘ (Superscript, Subscript)

 

 

ზედა და ქვედა ინდექსები უფრო პატარა ზომის ციფრებია და შესაბამისად, ასოების ზედა და ქვედა სივრცეშია განლაგებული. 

 

ქვედა ინდექსების (Subscript) გამოყენების ყველაზე ცნობილი მაგალითია ქიმიური ფორმულები. 

ზედა ინდექსების (Superscript) რიცხვები ხშირად გამოიყენება დანომრილი სქოლიოების აღსანიშნავად და ფასების აღსანიშნავად.

 

 

პროგრამების უმეტესობას აქვს ინდექსების ავტომატურად გენერაციის ფუნქცია. თუმცა ამ შემთხვევაში ფონტში არსებული ციფრების ზომა ავტომატურად მცირდება და იცვლის პოზიციას. ამიტომ ამ გზით გენერირებული ინდექსების სისქე და პოზიცია არაბუნებრივია სხვა სიმბოლოებთან მიმართებაში. 

 

ამიტომ, უფრო პროფესიონალური ვარიანტია, როცა ინდექსები ფონტში ემატება OpenType ფუნქციის სახით, მომხმარებლები კი იყენებენ ასევე გრაფიკული პროგრამების OpenType ფუნქციონალის საშუალებით. (მაგ. Illustrator-ში ეს სექციაა: Windows > Type > OpenType)

 

 

 

ᲛᲠᲘᲪᲮᲕᲔᲚᲔᲑᲘ ᲓᲐ ᲛᲜᲘᲨᲕᲜᲔᲚᲔᲑᲘ

 

 

მრიცხველები და მნიშვნელები (Numerator & Denominator) წარმოადგენენ ზედა და ქვედა ინდექსის განსაკუთრებულ სახეს. მათი ზომა და განლაგება წილადებში გამოსაყენებლადაა განსაზღვრული. 

 

ფონტში ემატება, ასევე, ცალკე ციფრებად, OpenType ფუნქციის სახით.

 

 

 

 

შენიშვნა: ინდექსები და  მრიცხველების/მნიშვნელების განლაგება განსხვავებულია და ფონტებში ცალკე ემატება. 

 

მრიცხველები/მნიშვნელები - როგორც წესი, არ ცდება ციფრების ზედა და ქვედა კიდეს, ინდექსები კი ხშირად უფრო დიდია და კიდეებსაც ცდება.

 

 

 

 

ᲒᲐᲜᲡᲮᲕᲐᲕᲔᲑᲣᲚᲘ ᲜᲣᲚᲘ 

 

 

ხშირად ფონტებში 0 განსხვავებული ფორმისაა, უმეტესად, წერტილიანი ან გადახაზული სახით გვხვდება, თუმცა არსებობს სხვა ვარიანტებიც. 

 

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პროგრამისტებისთვის. კოდის წერისას არის შესაძლებლობა, რომ ციფრი 0 და ლათინური O ერთმანეთში აირიოს, რაც გამოიწვევს ბაგებს და შეცდომის მოძებნაც საკმაოდ რთული ხდება. ამიტომ, როცა ფონტი იქმნება კოდისთვის, აუცილებელია მსგავსი ფორმის სიმბოლოები მკვეთრად განსხვავდებოდეს ერთმანეთისგან. 

 

 

 

 

სიმბოლოების ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავება საჭიროა მაშინაც, როცა ფონტი იქმნება სუსტად მხედველებისთვის. ამის კარგი მაგალითია ბრაილის ინსტიტუტის მიერ შექმნილი ფონტი Atkinson Hyperlegible, რომელიც სპეციალურად სუსტად მხედველი ადამიანებისთვის შეიქმნა და დიდი ყურადღება აქვს დათმობილი იმ საკითხს, რომ ყველა სიმბოლო მკვეთრად უნდა განსხვავდებოდეს ერთმანეთისგან (ფონტი უფასოა და მისი ფუნქციონალის და დიზაინზე მუშაობს პროცესის გაცნობა საინტერესო იქნება დიზაინერებისთვის).

 

 

 

 

 

ამასთან, მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვაოთ ლათინური O, ციფრი 0 და გადახაზული ლათინური Ø, რომელიც ზოგიერთი ქვეყნის ანბანში გვხვდება (მაგ. დანიურ და ნორვეგიულ ანბანებში).

 

ᲬᲠᲔᲨᲘ ᲩᲐᲡᲛᲣᲚᲘ ᲪᲘᲤᲠᲔᲑᲘ

 

 

ხშირად ტექსტურ ფონტებში გვხვდება წრეში ჩასმული ციფრები, პუნქტების დასანომრად. 

 

 

 

 

უნიკოდში სხვადასხვა ტიპის წრეში ჩასმული ციფრებისთვის გამოყოფილია ცალკე ჯგუფი: Enclosed Alphanumerics. 

 

ᲨᲔᲯᲐᲛᲔᲑᲐ

 

 

ფონტის ფაილში უამრავი საინტერესო რამ შეიძლება შეგხვდეთ. ტიპოგრაფებისთვის სასარგებლო იქნება ფონტის შესაძლებლობების გაცნობა, რომ მომხმარებლისთვის შექმნან კომფორტული პროდუქტი, საჭიროებებიდან გამომდინარე. 

 

მომხმარებლებისთვის კი მნიშვნელოვანია ჩამოტვირთვისას ყურადღებით შეისწავლონ ფონტის ფუნქციონალი, რაც ფართო შესაძლებლობების მქონე საინტერესო ინსტრუმენტად იქცევა დიზაინის შემუშავების პროცესში.

 

 

 

 

სტატიის ავტორი: 

 

 

   მარიამ ჩაჩანიძე

 

 

 Facebook     Instagram